Dava, sürecin başı değil sonudur
Bir şirket dava dilekçesini tebellüğ ettiğinde, uyuşmazlığın hukuki çerçevesi çoktan oluşmuştur: sözleşme imzalanmış, personel çıkarılmış, ürün teslim edilmiş, ödeme geciktirilmiştir. Avukatın o aşamada yapabileceği, mevcut belgelerle en iyi savunmayı kurmaktır. Oysa aynı belgelerin oluşturulduğu ana müdahale edilebilseydi, uyuşmazlığın büyük kısmı hiç doğmayacaktı.
Koruyucu ve önleyici hukuk yaklaşımı, tam olarak bu zaman farkını hedefler. Amaç, hukuki değerlendirmeyi kararın sonrasından öncesine taşımaktır.
Şirketlerde riskin yoğunlaştığı dört alan
1. Sözleşme yönetimi
Şirketlerin karşılaştığı ticari uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, imza aşamasında hiç okunmamış veya farklı bir ilişki için yazılmış metinlerden doğar. Fesih, cezai şart, teminat ve yetki hükümleri; ihtilaf çıktığında ilk bakılan maddelerdir.
2. İş ilişkileri
Fesih süreçlerinde tutanak, savunma istemi ve yazılı bildirim zincirinin eksikliği, esasen haklı olan işvereni dahi haksız duruma düşürebilir. İş hukukunda ispat yükünün büyük ölçüde işverende olması, kayıt disiplinini zorunlu kılar.
3. Alacak takibi
Alacağın tahsil edilebilirliği zamanla azalır. Vadesi geçen alacaklar için ihtar ve takip aşamalarının belirli bir takvime bağlanmaması, borçlunun mal varlığını eritmesine zaman tanır.
4. Kişisel veri süreçleri
Müşteri ve çalışan verilerini işleyen her şirket, mevzuata uyum sağlamadığı sürece doğrudan idari para cezası riski taşır. Bu risk, herhangi bir uyuşmazlık doğmasa dahi denetim yoluyla gerçekleşebilir.
Koruyucu hukukun ölçüsü, kaç dava kazanıldığı değil; kaç uyuşmazlığın hiç doğmadığıdır.
Uygulanabilir bir çerçeve
- Şirketin imzaladığı sözleşme türlerinin listelenmesi ve her biri için standart metin oluşturulması
- Belirli tutarın üzerindeki sözleşmelerin imzadan önce hukuki incelemeden geçirilmesi kuralı
- Personel süreçlerinde kullanılacak tutanak, savunma ve bildirim şablonlarının hazırlanması
- Vadesi geçen alacaklar için otomatik ihtar ve takip takviminin kurulması
- Kişisel veri envanteri ve saklama–imha politikasının yılda bir gözden geçirilmesi
- Yıllık hukuki risk değerlendirmesi ve öncelik listesinin güncellenmesi
Maliyet karşılaştırması
Bir ticari davanın yargılama gideri, bilirkişi ücreti, vekâlet ücreti ve en önemlisi yönetim zamanı dikkate alındığında gerçek maliyeti, dosya değerinin çok üzerine çıkabilir. Aynı uyuşmazlığın sözleşme aşamasında önlenmesi ise, çoğu zaman birkaç saatlik bir inceleme çalışmasıdır. Koruyucu hukukun ekonomik gerekçesi bu orantısızlıkta yatar.